دندان های عقل گاهی فقط تا حدی رویش پیدا میکنند و یک تکه از بافت لثه روی تاج آن ها باقی میماند. ذرات غذا و باکتری ها میتوانند زیر این بافت جمع شوند و باعث پریکورونیت شوند، یعنی التهاب لثه اطراف تاج دندان، با درد، تورم و عفونت هایی که بارها برمیگردند. در بعضی بیماران، برداشتن همین لثه پوشاننده با اکسپوز دندان عقل میتواند به حفظ دندان کمک کند. در موارد دیگر، آشکار کردن تاج فقط یک مرحله از مسیر خارج کردن دندان نهفته است. در ادامه، تفاوت این دو مسیر، مراحل درمان با لیزر و مراقبت های بعد از آن را بررسی میکنیم.
اکسپوز دندان عقل نهفته چیست؟
اپرکولوم همان لایه بافت نرمی است که بخشی از تاج دندان نیمه رویش یافته را میپوشاند. وقتی این بافت دچار التهاب شود، به آن پریکورونیت میگویند. برای درمان، بسته به وضعیت دندان، برداشتن بافت پوشاننده یا خارج کردن دندان مطرح میشود.
در اپرکولکتومی، بافت نرم اضافی با برش برداشته میشود تا تاج دندان آشکار شود. به همین دلیل در فارسی به این کار نمایان سازی یا اکسپوز هم میگویند. با این حال، هر اکسپوزی به معنی حفظ دندان نیست. گاهی جراح برای خارج کردن دندان نهفته، ابتدا لثه را کنار میزند تا به آن دسترسی پیدا کند.
چه زمانی میتوان دندان عقل را با اکسپوز حفظ کرد؟
این روش زمانی قابل بررسی است که چند شرط کنار هم وجود داشته باشند:
- فضای کافی برای رویش دندان عقل در فک وجود داشته باشد.
- جهت رویش و موقعیت دندان داخل قوس فک مناسب باشد.
- وضعیت دندان مقابل و هم ترازی آن با دندان عقل قابل قبول باشد.
- برداشتن لثه، تمیز کردن اطراف تاج را آسان تر کند.
به عنوان نمونه، وقتی دندان به شکل عمودی در حال رویش است و فاصله کافی در پشت آن وجود دارد، برداشتن فلپ لثه میتواند به برطرف شدن پریکورونیت کمک کند. در مقابل، اگر دندان افقی نهفته باشد یا فضای کافی برای رویش نداشته باشد، نواحی سخت برای نظافت باقی میمانند و احتمال عود التهاب بیشتر میشود.
کنترل التهاب و انتخاب درمان
درمان اپرکولوم معمولا با شستشو و پاک کردن ذرات غذا و مواد گیر کرده زیر لثه شروع میشود. دندانپزشک در صورت نیاز، دهان شویه ضد باکتری یا آنتی بیوتیک تجویز میکند. بعد از این مرحله، وضعیت خود دندان تعیین کننده است:
- اگر دندان در مسیر رویش طبیعی باشد: ناحیه تحت نظر قرار میگیرد. در صورت برگشت یا تشدید علائم، برداشتن لثه پوشاننده میتواند مطرح شود.
- اگر دندان نهفته و مشکل ساز باشد: جراح بررسی میکند که حفظ آن امکان پذیر است یا خارج کردن، انتخاب مناسب تری خواهد بود.
برای آشنایی با نشانه ها و درمان التهاب این ناحیه، مقاله عفونت دندان عقل را بخوانید.
اکسپوز دندان عقل با لیزر چگونه انجام میشود؟
- معاینه و تصویربرداری: جراح موقعیت دندان، میزان پوشش لثه و وضعیت بافت های اطراف را بررسی میکند و در صورت نیاز از رادیوگرافی یا روش های تصویربرداری دیگر کمک میگیرد.
- تشخیص و انتخاب روش: مشخص میشود که اپرکولکتومی برای حفظ دندان مناسب است یا دندان باید خارج شود.
- بی حسی: ناحیه با بی حسی موضعی آماده میشود تا هنگام کار دردی حس نکنید. در بیمارانی که اضطراب زیادی دارند، آرام بخش نیز ممکن است در نظر گرفته شود.
- برداشتن بافت نرم: جراح با لیزر مناسب، لثه اضافی را برمیدارد تا تاج آشکار شود و دسترسی برای نظافت بهتر شود.
- بررسی ناحیه و مراقبت: خونریزی و وضعیت زخم بررسی میشود و دستور مراقبت و زمان پیگیری در اختیار شما قرار میگیرد.
لیزرهای بافت نرم مانند CO2 و دایود میتوانند لثه را برش بدهند یا شکل دهند و همزمان به کنترل خونریزی کمک کنند.
تفاوت اکسپوز با لیزر و جراحی خارج کردن دندان
تفاوت اصلی در هدف درمان است. در اپرکولکتومی، لثه پوشاننده برداشته میشود و خود دندان باقی میماند. در جراحی خارج کردن، جراح پس از آشکارسازی، دندان را از فک خارج میکند.
جراحی دندان نهفته ممکن است شامل کنار زدن فلپ لثه، برداشتن مقداری استخوان و تقسیم کردن دندان به بخش های کوچک تر باشد. همه این مراحل برای هر بیمار لازم نیستند و روش کار به موقعیت دندان بستگی دارد. جزئیات بیشتر در مقاله جراحی دندان عقل نهفته توسط جراح فک و صورت آمده است.
لیزر بافت نرم جای ابزارهای لازم برای برداشتن استخوان یا تقسیم کردن دندان را نمیگیرد. بنابراین استفاده از لیزر به تنهایی به معنی بی نیازی از جراحی خارج کردن نیست.
| معیار | اکسپوز با اسکالپل | اکسپوز با لیزر | جراحی خارج کردن دندان |
|---|---|---|---|
| هدف اصلی | برداشتن فلپ لثه و حفظ دندان | برداشتن فلپ لثه و حفظ دندان | برداشتن دندان نهفته |
| بافت درگیر | بافت نرم | بافت نرم | لثه و در صورت نیاز استخوان |
| خونریزی | ممکن است به فشار یا بخیه نیاز داشته باشد | معمولا کمتر؛ کنترل خونریزی همزمان با برش | به وسعت جراحی بستگی دارد |
| درد بعد از عمل | ممکن است بیشتر باشد | معمولا کمتر، بسته به شرایط درمان | به دشواری و وسعت جراحی بستگی دارد |
| نیاز به بخیه | گاهی لازم است | اغلب لازم نیست | ممکن است لازم باشد |
| ترمیم اولیه | حدود ۷ تا ۱۰ روز | ممکن است سریع تر و راحت تر باشد | معمولا طولانی تر از برداشتن محدود لثه |
| محدودیت مهم | احتمال رشد مجدد لثه | برای استخوان و دندان کافی نیست؛ احتمال عود باقی است | تهاجمی تر و همراه با خطرهای کشیدن دندان |
مزایا و محدودیت های اکسپوز با لیزر
لیزر در حین برش به بستن رگ های خونی ریز کمک میکند. این ویژگی میتواند کنترل خونریزی را آسان تر کند و در بسیاری از برش های بافت نرم، نیاز به بخیه را کمتر کند. ناراحتی و تورم کمتر نیز از مزایایی هستند که برای این روش مطرح میشوند.
با این حال، نتیجه فقط به ابزار بستگی ندارد. موقعیت دندان، میزان بافت برداشته شده و امکان تمیز نگه داشتن ناحیه در نتیجه درمان نقش دارند. لیزر کمبود فضای رویش یا جهت نامناسب دندان را برطرف نمیکند و تضمینی برای برنگشتن التهاب نیست.
چه زمانی خارج کردن دندان لازم است؟
از جمله موارد قابل بررسی میتوان به این شرایط اشاره کرد:
- پوسیدگی غیرقابل ترمیم یا آسیب غیرقابل درمان پالپ و بافت های اطراف ریشه؛
- آبسه، سلولیت یا عفونت استخوان؛
- تحلیل خود دندان یا دندان های همسایه؛
- شکستگی دندان یا بیماری بافت اطراف تاج، مانند کیست یا تومور
- قرار گرفتن دندان در مسیر بعضی جراحی ها یا بازسازی فک.
اولین دوره تورم و یا التهاب لثه، بجز در موارد خیلی شدید، به تنهایی دلیل کافی برای جراحی نیست. تکرار التهاب میتواند خارج کردن دندان را موجه کند. توضیحات بیشتر در راهنمای چرا باید دندان های نهفته و نیمه نهفته را خارج کرد آمده است.
عوارض و احتمال برگشت التهاب
برداشتن اپرکولوم همیشه به نتیجه مورد انتظار نمیرسد. ممکن است لثه دوباره روی بخشی از تاج رشد کند یا التهاب پس از مدتی برگردد. در این شرایط، برداشتن دوباره بافت یا خارج کردن دندان بر اساس وضعیت آن بررسی میشود.
خونریزی، درد، عفونت و آسیب به بافت های اطراف نیز از خطرهای قابل بررسی هستند. نوع مداخله و نزدیکی ناحیه به ساختارهای حساس در ارزیابی خطر اهمیت دارند. بی حسی ماندگار زبان، لب یا چانه پس از درمان باید با جراح مطرح شود.
چه علائمی نیاز به اقدام فوری دارند؟
مشکل در تنفس یا بلع نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
اگر تب، خونریزی کنترل نشده، چرک، طعم بد پایدار، درد شدید بدون پاسخ به داروی تجویزی، تورمی که پس از روز دوم یا سوم بیشتر شود، یا بی حسی ماندگار دارید، بدون معطلی با دندانپزشک یا جراح تماس بگیرید.
مراقبت های بعد از اکسپوز دندان عقل
در دوران نقاهت، رعایت دستور جراح و تمیز نگه داشتن ناحیه اهمیت دارد. مراقبت بعد از برداشتن لثه ممکن است با مراقبت بعد از خارج کردن دندان متفاوت باشد؛ به ویژه توصیه های مربوط به حفره دندان و لخته خون، زمانی مطرح هستند که دندان کشیده شده باشد.
تغذیه و بهداشت دهان
- تا وقتی جویدن سخت است، غذای نرم و مایع مصرف کنید و از خوراکی های سفت و ترد فاصله بگیرید.
- مسکن را طبق توصیه مصرف کنید. پاراستامول یا ایبوپروفن فقط در صورت مناسب بودن برای شرایط پزشکی شما استفاده شوند.
- زمان شروع شستشو را از جراح بپرسید. شستشو با دهان شویه یا آب نمک باید ملایم و مطابق دستور باشد.
- دندان های دیگر را با احتیاط مسواک بزنید و به ناحیه عمل، بخیه ها یا لخته روی زخم دست نزنید.
- اگر دندان هم خارج شده است، در ۲۴ ساعت اول از شستشوی دهان و تف کردن شدید خودداری کنید.
- سیگار نکشید و از مصرف الکل و نوشیدنی های خیلی داغ خودداری کنید.
- در صورت خونریزی، گاز تمیز را طبق دستور روی ناحیه فشار دهید و اگر خونریزی متوقف نشد، با جراح تماس بگیرید.
فعالیت روزانه و زمان بهبودی
اگر آرام بخش تزریقی یا بیهوشی عمومی دریافت کرده اید، محدودیت رانندگی را رعایت کنید. در توصیه های NHS، این زمان پس از تزریق آرام بخش ۲۴ ساعت و پس از بیهوشی عمومی ۴۸ ساعت ذکر شده است.
بهبودی اولیه پس از برداشتن محدود لثه معمولا طی چند روز شروع میشود. مدت ترمیم به وسعت درمان بستگی دارد و اگر دندان هم خارج شده باشد، دوره نقاهت میتواند طولانی تر شود. زمان بازگشت به فعالیت و معاینه بعدی را با جراح هماهنگ کنید.
جزئیات بیشتر در راهنمای مراقبت های بعد از جراحی دندان عقل آمده است.
هزینه اکسپوز دندان عقل با لیزر
هزینه درمان به وضعیت دندان، مقدار بافت درگیر، تعداد دندان ها، روش بی حسی، استفاده از لیزر و نیاز به جراحی همزمان بستگی دارد. هزینه برداشتن محدود لثه را نمیتوان با جراحی خارج کردن دندان نهفته یکسان دانست.
در کلینیک ما، تعرفه دقیق بعد از معاینه و بررسی رادیوگرافی اعلام میشود، چون سطح نهفتگی دندان و روش درمان روی هزینه نهایی اثر میگذارند.
سوالات متداول درباره اکسپوز دندان عقل
نتیجه گیری
انتخاب بین برداشتن لثه و خارج کردن دندان به موقعیت دندان، فضای رویش و مشکلی که ایجاد کرده بستگی دارد. وقتی دندان شانس رویش مناسب و کاربردی شدن دارد، اکسپوز میتواند راه حفظ آن باشد. در موارد دیگر، خارج کردن دندان انتخاب مناسب تری است. نگاه کلی تری به این دو مسیر در راهنمای جراحی دندان عقل آمده است.
اگر لثه روی دندان عقل شما بارها دچار التهاب شده، از کلینیک وقت معاینه بگیرید تا دکتر قاسم زاده جراح فک و صورت با بررسی وضعیت خود شما، روش مناسب را پیشنهاد کند.
