دندانهای آسیاب سوم، که در انتهای فک بالا و پایین قرار دارند، به دندانهای عقل معروف هستند. این دندانها معمولاً در ۱۷ تا ۲۵ سالگی به طور کامل رشد میکنند و به عنوان آخرین دندانها به قوس دندانی اضافه میشوند. گاهی این دندانها بدون هیچ ناراحتی خاصی از لثهها بیرون میآیند. اما اگر فضای کافی در فک وجود نداشته باشد یا زاویه رشدشان غیرمعمول باشد، ممکن است منجر به درد و حساسیت شود. اگر احساس کردید که دندانهای عقلتان در حال رشد هستند، مراجعه به کلینیک دندانپزشکی یا متخصص جراحی فک و صورت برای ارزیابی دقیق و اطمینان از عدم وجود مشکلات جدی ضروری است.
چیزهایی که باید بدانید
- احساس درد خفیف یا فشار مداوم: این وضعیت را در نواحی انتهایی لثه و فک جدی بگیرید؛ این حالت معمولاً نشانهای از تلاش دندان عقل برای بیرون آمدن است.
- تغییر رنگ و التهاب خلفی: تغییر رنگ لثههای عقبی به قرمز تیره، همراه با تورمی که فرایند جویدن را مختل میکند، نیاز به بررسی بالینی دارد.
- انحراف غیرمنتظره دندانها: انحراف یا چرخش ناگهانی دندانهای کناری را بررسی کنید؛ فشار دندان عقل ممکن است نظم دیگر دندانها را نیز بر هم بزند.
علائم اولیه رویش دندان عقل
۱. انتظار نداشته باشید که همیشه علائم واضحی بروز کند
در صورتی که دندانهای عقل به درستی و با زاویه مناسب داخل بافت لثه بیرون بیایند، معمولاً هیچ التهاب یا دردی نخواهند داشت و نیازی به جراحی نخواهند بود. گاهی اوقات، نبود دندان عقل در برخی افراد کاملاً طبیعی است. مشکلات معمولاً وقتی شروع میشود که دندان به صورت نیمهنهفته باقی بماند یا با فضانداشتن مواجه شود. در این موارد، ممکن است نیاز به مداخله جراحی باشد. تحقیقات نشان داده که معاینات پیشگیرانه میتواند از عوارض پیچیده و پرهزینه جلوگیری کند.
- دندانهای آسیاب سوم همیشه به طور کامل رشد نمیکنند؛ برخی از آنها ممکن است درون استخوان فک حبس شوند یا تنها بخش اندکی از تاج آنها نمایان شود.
- انجمن دندانپزشکی آمریکا توصیه میکند که همه نوجوانان بین ۱۶ تا ۱۹ سال، تحت بررسیهای کلینیکی قرار بگیرند.
- تأخیر در خارج کردن دندانهای مشکلساز پس از ۱۸ سالگی میتواند جراحی را به مراتب پیچیدهتر کند.
برای بررسی وضعیت دندانهای عقل خود و دریافت مشاوره، همین امروز نوبت بگیرید.
۲. به درد لثه یا فک توجه کنید
حتی زمانی که دندان به طور طبیعی در حال رشد است، این فرایند میتواند باعث ایجاد علائم خفیف شود. احساس درد ملایم یا فشار در نواحی مجاور، واکنشهای شایعی به شمار میآید. هر بار که دندان عقل به سمت بیرون حرکت میکند، لثههای حساس تحریک میشوند. اگر دندان به درستی بیرون نمیآید، ممکن است دچار عفونتهای موضعی شوید. برخی بیماران همچنین میگویند که حرکات دندانهای عقل باعث جابجایی تدریجی دیگر دندانها میشود. در عمل بالینی ثابت شده که پیگیری مداوم این علائم از سوی بیمار، روند مداخلات پیشگیرانه را بسیار آسانتر میکند.
- در صورتی که دندان به درستی از بافت لثه بیرون نیاید، احتمال عفونت وجود دارد.
- دندانقروچه یا فشار دادن فکها در خواب میتواند التهاب و درد را بیشتر کند.
- جویدن مداوم آدامس نیز میتواند ناراحتی را افزایش دهد.
- در حالی که این ناراحتیها معمولاً به خودی خود رفع میشوند، اما روشهای خانگی برای تسکین درد وجود دارد.
۳. به قرمزی و تورم دقت کنید
قرمزی و التهاب در بافت لثه، یکی از اولین واکنشهای سیستم ایمنی است به رشد دندانهای عقل. لمس این نواحی متورم با زبان به راحتی ممکن است و این التهاب میتواند جویدن غذا را دردناک کند. میتوانید با استفاده از یک آینه و چراغقوه، فضای داخلی دهان خود را بررسی کنید. به دنبال تغییر رنگ یا برجستگی در اطراف دندانها بگردید. این التهاب معمولاً پس از یک هفته کاهش مییابد. اگر خونریزی یا تغییر رنگ بزاق مشاهده کردید، هرچند نادر است، اما باید به آن توجه کنید.
- وجود یک زائده بافتی که به آن «فلپ پریکرونال» میگویند، معمولاً بیخطر است.
- التهاب شدید لثه ممکن است باز کردن دهان را دشوار کند؛ در چنین حالتی، مصرف مایعات به کمک نی مفید خواهد بود.
- اختلال در بلع نیز ممکن است ایجاد شود که دندانپزشک میتواند با تجویز داروهای ضدالتهاب آن را درمان کند.
- گاهی دندانهای عقل فک پایین باعث تورم غدد لوزه میشوند و احساس گلو درد یا سرماخوردگی را ایجاد میکنند.
نشانههای عفونت و جابهجایی دندان عقل
۱. به عفونت توجه کنید
دندانهای عقل نهفته میتوانند به راحتی عفونت ایجاد کنند، به ویژه اگر بافت لثه اطراف آن به شکل ناپیوسته تغییر شکل داده باشد. علائم عفونت دندان عقل معمولاً شامل تورم، درد شدید، خونریزی و بوی نامطبوع دهان است. بیماران اغلب از دردی صحبت میکنند که غذا خوردن و فرآیند بلع را برای آنها طاقتفرسا میکند.
- درد ناشی از عفونت دندانهای عقل معمولاً ترکیبی از درد مداوم و ناگهانی است.
- چرک سفید مایل به خاکستری از گلبولهای سفید ساخته میشود که برای نابودی باکتریها به محل عفونت میروند و سپس میمیرند.
- گیر کردن و پوسیدگی غذا زیر فلپهای پریکرونال، میتواند باعث بوی نامطبوع دهان شود.
۲. دندانهای جلویی را از نظر کج شدن بررسی کنید
نهفتگی دندانهای عقل که به صورت زاویهدار در فک رشد میکنند، ممکن است در ابتدا بدون درد باشند. اما فشار مکانیکی میتواند نظم دندانهای دیگر را بهم بریزد و به کجی آنها بینجامد. مشاهده تصاویر قدیمی و مقایسه آنها با لبخند فعلی شما، میتواند نشانههای ناخوشایند را نشان دهد. وقتی دندانهای عقل بیش از حد دندانهای دیگر را جابهجا کنند، دندانپزشک ممکن است کشیدن آنها را توصیه کند. نتایج حاصل از درمان بیماران واقعی نشان میدهد که پیشگیری از این پدیده، مانع از نیاز به درمانهای سنگین ارتودنسی در آینده میشود.
- بعد از جراحی دندان عقل، دندانهای کج میتوانند بعد از چند هفته به حالت طبیعی خود بازگردند.
۳. درد و تورم مزمن عادی نیست
تجربه درد و التهاب جزئی زمانی که دندانهای عقل بیرون میآیند، طبیعی است، اما درد و تورم طولانیمدت هرگز عادی نیست. اگر درد یا التهاب بیش از چند هفته ادامه یابد، این میتواند نشانهای از مشکل عمیقتر باشد. پزشک باید دندانهای نهفته را خارج کند. افرادی که فک و دهان کوچکتری دارند، بیشتر در معرض دندانهای عقل نهفتهای هستند که درد و تورم قابل توجه ایجاد میکنند.
- دندانهای نهفته میتوانند محیطی را برای گسترش عفونت یا پوسیدگی فراهم کنند و باعث درد طولانیمدت شوند.
- بهترین زمان برای مراجعه به دندانپزشک بستگی به آستانه تحمل درد شما دارد؛ اگر درد باعث اختلال در خواب شما برای بیش از ۳ تا ۵ روز شده، لازم است معاینه شوید.
مطلب مرتبط: جراحی دندان عقل نهفته توسط جراح فک و صورت
روشهای کاهش درد و التهاب دندان عقل
۱. لثهها را با انگشت یا یخ ماساژ دهید
فشار ملایم با انگشت تمیز (ضدعفونی شده) روی بافت ملتهب میتواند تسکین موقتی ایجاد کند. از فشار بیش از حد پرهیز کنید تا وضعیت بدتر نشود. استفاده از یخ نیز میتواند مؤثر باشد. معمولاً بعد از حدود پنج دقیقه، بیحسی در نواحی اطراف دندان عقل ایجاد میشود. سابقه درمانی نشان میدهد که مدیریت خانگی علائم حسی در مراحل اولیه، استرس روانی بیمار را به شدت کاهش میدهد.
- پیش از ماساژ، مطمئن شوید که ناخنها کوتاه و دستهای شما تمیز هستند.
- مشورت با دندانپزشک برای تجویز کرمهای بیحسکننده میتواند مفید باشد.
- استفاده از کمپرسهای سرد و خوراکیهای منجمد میتواند به تسکین التهاب کمک کند.
۲. داروهای ضدالتهاب یا مسکنهای بدون نسخه مصرف کنید
ایبوپروفن، مانند ادویل یا موترین، داروی ضدالتهاب مناسبی برای درد و تورم دندان عقل علامتدار است. استامینوفن، مانند تیلنول، مسکن خوبی است و تب را هم پایین میآورد، اما التهاب را کم نمیکند. حداکثر دوز مجاز روزانه هر دو برای بزرگسالان حدود ۳۰۰۰ میلیگرم است، هرچند باید دستور روی بسته دارو خوانده شود.
- مصرف بیش از حد استامینوفن میتواند به کبد آسیب بزند؛ ترکیب آن با الکل تحت هر شرایطی ممنوع است.
۳. از دهانشویه ضدعفونیکننده استفاده کنید
دهانشویه ضدعفونیکننده یا آنتیباکتریال میتواند به درمان یا پیشگیری از عفونت و کاهش درد لثه و دندان کمک کند. دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین هم التهاب را کم میکنند و هم به تمیز نگه داشتن دهان کمک مینمایند. از دندانپزشک یا داروساز میتوان درباره گزینههای بدون نسخه راهنمایی گرفت. هر دهانشویهای که انتخاب میکنید باید حداقل ۳۰ ثانیه در دهان نگه داشته شود و بهتر است به ناحیه انتهایی دهان که دندانهای عقل در حال رویش هستند هدایت شود.
- یک روش خانگی مؤثر، افزودن نصف قاشق چایخوری نمک خوراکی یا نمک دریایی به یک لیوان آب گرم است؛ این محلول باید ۳۰ ثانیه غرغره شود و این کار ۳ تا ۵ بار در روز تکرار گردد.
- غرغره با سرکه رقیقشده، آبلیمو تازه، پراکسید هیدروژن رقیقشده یا چند قطره ید در آب هم برای مقابله با عفونتهای دهانی ذکر شده است، هرچند شواهد علمی در مورد همه آنها یکسان نیست.
- چای افسنطین هم بهعنوان کمکدرمان برای مقابله با التهاب لثه مطرح شده است.
نکات
- برای جویدن غذا، به دندانهای عقل نیاز ندارید؛ دندانهای آسیاب بزرگ و کوچک برای خرد کردن فیزیکی مواد غذایی کافی هستند.
- اگر دندانهای عقل شما علائم خاصی دارند، بهتر است از دندانپزشک خود بخواهید یک عکس رادیولوژی (اشعه ایکس) بگیرد. این عکسها مشخص میکنند که آیا دندان عقل شما نهفته است، روی عصب فشار میآورد یا به دندانهای دیگر آسیب میزند.
هشدارها
- سردردهای مداوم میتوانند با دندانهای عقل در حال رویش مرتبط باشند، چون ممکن است بایت (نحوه جفت شدن دندانها) را بر هم بزنند و درد ارجاعی را به فک و سر شما منتقل کنند.
- دندانهای عقل تازهرویشیافته ممکن است دندانهای کاملاً مرتب را جابهجا کنند و صاف کردن دوباره آنها گاهی به درمان ارتودنسی نیاز دارد.
- انجام معاینات منظم دندانپزشکی برای اطمینان از اینکه دندانهای عقل شما آسیبی به دندانهای اطراف نمیزنند، بسیار مهم است.
- اگر در موارد زیر با مشکل مواجه شدید، ممکن است کشیدن دندان عقل نیاز باشد: درد شدید، عفونتهای مکرر، بیماری لثه، پوسیدگی دندان، آسیب یا کج شدن دندانهای اطراف و یا وجود کیستها یا تومورهای خوشخیم.
توجه: اطلاعاتی که در این مقاله بالینی ارائه میشود فقط برای آگاهی است و هرگز نباید جایگزین معاینه، تشخیص و طرح درمان مستقیم توسط دندانپزشک متخصص شود.
دکتر امان اله قاسم زاده متخصص جراحی دهان، فک و صورت، ایمپلنتولوژیست فارغ التحصیل از آلمان، فلوشیپ لیزر در دندانپزشکی و جراحی دهان، فک و صورت فارغ التحصیل از آلمان، درمان درد و صدای مفصل گیجگاهی – فکی، جراحی ایمپلنت، پیوند استخوان، پیوند لثه
